Rocznica śmierci Janusza Kurtyki

10 kwietnia 2021

Dziś mija 11 rocznica tragicznej śmierci Janusza Kurtyki. Historyka, wieloletniego Prezesa IPN. W latach 80. XX wieku członka NZS, działacza opozycji antykomunistycznej. 10 kwietnia 2010 r. udał się do Rosji pragnąc uczcić 70. rocznicę sowieckiego ludobójstwa w Katyniu.

Obejmując w 2005 r. stanowisko Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej miał już ze sobą ogromny dorobek człowieka, który poświęcił się nauce i idei kształtowania świadomego społeczeństwa. Członek Niezależnego Zrzeszenia Studentów i propagator niezakłamanej historii. Profesor i wykładowca uczelni w Polsce i za granicą, obejmujący swoim zainteresowaniem początki państwowości polskiej, a także najnowsze dzieje naszego kraju. Członek stowarzyszeń i aktywny uczestnik wielu przedsięwzięć, mających na celu kultywowanie i nauczanie polskiej tradycji patriotycznej. Jeden z głównych motorów działań na rzecz podtrzymywania pamięci o losach ludzi, którzy byli dla niego życiowym wzorem.

Za słowami i czynami Janusza Kurtyki stał ogrom historii i dorobek wielu pokoleń, które w jego wrażliwości mogły liczyć na żywotność i pamięć. Teraz chciałoby się wyczytać z tego dzieła jeszcze trochę osoby, która teraz zamilkła. By uratować to, co się zaciera, jak on ratował w swojej pracy. Wstrząśnięci tym, co najpewniejsze w życiu, a przecież zawsze nieprzewidywalne, możemy mieć tylko nadzieję, że nasza pamięć i łzy zdołają zapisać historię wartości, które ucieleśnił.

Janusz Kurtyka urodził się 13 sierpnia 1960 r. w Krakowie. Absolwent Wydziału Historyczno-Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ukończył studia doktoranckie w Instytucie Historii PAN, gdzie w 1995 roku obronił rozprawę doktorską z zakresu nauk humanistycznych. W 2000 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego. W latach 2000-2005 był dyrektorem i organizatorem Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie. Od 1979 r. działał w opozycji demokratycznej w Krakowie, był m.in. współzałożycielem Niezależnego Zrzeszenia Studentów w Instytucie Historii UJ i członkiem Komitetu Założycielskiego NZS UJ, wykładowcą podziemnego Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego. Był pracownikiem naukowym w Instytucie Historii PAN (od 1985), członkiem Rady Naukowej Instytutu Historii PAN kadencji 1999-2002 i 2003-2006. W latach 1989-2000 był przewodniczącym Koła NSZZ „Solidarność” krakowskich placówek Instytutu Historii PAN.

Autor ok. 140 publikacji naukowych z zakresu historii Polski średniowiecznej i wczesnonowożytnej oraz historii oporu antykomunistycznego w Polsce po 1944 r., w tym 4 książek: „Generał Leopold Okulicki „Niedźwiadek” 1898-194″, „Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu”, „Latyfundium tęczyńskie. Dobra i właściciele XIV-XVII w.”, „Odrodzone Królestwo. Monarchia Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego w świetle nowszych badań”, współautor wielu opracowań zbiorowych. Od 1994 r. był redaktorem naczelnym „Zeszytów Historycznych WiN-u”, współautorem „Słownika historyczno-geograficznego województwa krakowskiego w średniowieczu”, współpracownikiem „Polskiego Słownika Biograficznego”. Przewodniczył Komitetowi Redakcyjnemu serii „Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956. Słownik biograficzny”, był członkiem redakcji czasopisma naukowego IPN „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989”. Janusz Kurtyka należał m.in. do Polskiego Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Polskiego Towarzystwa Heraldycznego.

W dniu 9 grudnia 2005 r. został wybrany przez Sejm RP na stanowisko Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, w dniu 29 grudnia 2005 r. złożył ślubowanie jako Prezes Instytutu.

Członek Stowarzyszenia NZS 1980.

Laureat Nagrody im. Adama Heymowskiego (1996), II nagrody w Konkursie im. Klemensa Szaniawskiego (1998), Nagrody im. Joachima Lelewela (2000), Nagrody im. Jerzego Łojka (2001). W 2009 r. odznaczony przez Prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Był żonaty, miał dwóch synów.